ЁЯОУ M.Phil рдФрд░ Ph.D. рдХ्рдпा рд╣ैं? рд╡िрд╖рдп, рдЕंрддрд░ рдФрд░ рдХрд░िрдпрд░ – рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЧाрдЗрдб |
ЁЯОУ M.Phil рдФрд░ Ph.D. рдХ्рдпा рд╣ैं? рд╡िрд╖рдп, рдЕंрддрд░ рдФрд░ рдХрд░िрдпрд░ – рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЧाрдЗрдб | ✍️ рд▓ेрдЦрдХ: рднूрдкेрди्рдж्рд░ рджрд╣िрдпा
"рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡рд╣ीं рдкूрд░ी рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪा рдЬाрдП।"
– Dr. Bhupendra Dahiya
ЁЯзй рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрдЧрд▓ा рдкрдб़ाрд╡: M.Phil рдФрд░ Ph.D.
рджोрд╕्рддों, рдЖрдкрдиे рдЕрдм рддрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХрдИ рд╕्рддрд░ рджेрдЦे рд╣ोंрдЧे –
рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी, рдЧ्рд░ेрдЬुрдПрд╢рди (B.A./B.Sc./B.Com), рдлिрд░ рдкोрд╕्рдЯ рдЧ्рд░ेрдЬुрдПрд╢рди (M.A./M.Sc./M.Com)।
рдкрд░ рдХ्рдпा рдЖрдк рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рдЗрди рд╕рдмрд╕े рдКрдкрд░ рднी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдПрдХ рдКँрдЪी рдоंрдЬिрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо рд╣ै:
ЁЯФ╣ M.Phil (Master of Philosophy)
ЁЯФ╣ Ph.D. (Doctor of Philosophy)
рдпрд╣ рджोрдиों рдбिрдЧ्рд░िрдпाँ рдЖрдкрдХो рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा, рдЧрд╣рд░ाрдИ рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рд╕рдоाрдЬ рдоें рдПрдХ рдирдИ рдкрд╣рдЪाрди рджेрддी рд╣ैं।
ЁЯУМ M.Phil рдХ्рдпा рд╣ै?
M.Phil рдПрдХ рдкोрд╕्рдЯ-рдоाрд╕्рдЯрд░्рд╕ рд░िрд╕рд░्рдЪ рдбिрдЧ्рд░ी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬो рдЖрдкрдХो рдЖрдкрдХे рдЪुрдиे рд╣ुрдП рд╡िрд╖рдп рдоें рд╢ोрдз рдХी рдиींрд╡ рджेрддी рд╣ै।
- ⏳ рдЕрд╡рдзि: 1 рд╕े 2 рд╕ाрд▓
- ЁЯУШ рдлॉрд░्рдоेрдЯ: рде्рдпोрд░ी + рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ + рдЫोрдЯी рд░िрд╕рд░्рдЪ
- ЁЯОп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп: Ph.D. рдХे рд▓िрдП рдоाрд░्рдЧ рдмрдиाрдиा
ЁЯУМ Ph.D. рдХ्рдпा рд╣ै?
Ph.D. рд╕рдмрд╕े рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдбिрдЧ्рд░ी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЫाрдд्рд░ рдирдП рдЬ्рдЮाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЗрд╕рдоें рдЖрдк рдЕрдкрдиे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд░िрд╕рд░्рдЪ рдХрд░рддे рд╣ैं, рдФрд░ рдПрдХ рдеीрд╕िрд╕ (рдеीрд╕िрд╕ = рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп) рд▓िрдЦрддे рд╣ैं।
- ⏳ рдЕрд╡рдзि: 3 рд╕े 6 рд╕ाрд▓
- ЁЯУШ рдлॉрд░्рдоेрдЯ: рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд░िрд╕рд░्рдЪ рдЖрдзाрд░िрдд
- ЁЯПЖ рдЙрдкाрдзि: Dr. (рдбॉрдХ्рдЯрд░) – рдЖрдкрдХे рдиाрдо рдХे рдЖрдЧे рдЬुрдб़рддा рд╣ै
ЁЯЖЪ M.Phil рдФрд░ Ph.D. рдоें рдЕंрддрд░
| рдмिंрджु | M.Phil | Ph.D. |
|---|---|---|
| рд╕्рддрд░ | рдоाрд╕्рдЯрд░ рдбिрдЧ्рд░ी рдХे рдмाрдж | рд╕рдмрд╕े рдЙрдЪ्рдЪ рдбिрдЧ्рд░ी |
| рдЙрдж्рджेрд╢्рдп | рд╢ोрдз рдХी рддैрдпाрд░ी | рдЧрд╣рд░ा рдФрд░ рдирдпा рд╢ोрдз |
| рдЕрд╡рдзि | 1–2 рд╡рд░्рд╖ | 3–6 рд╡рд░्рд╖ рдпा рдЕрдзिрдХ |
| рдеीрд╕िрд╕ | рдЫोрдЯी | рд╡िрд╕्рддृрдд рдФрд░ рдоौрд▓िрдХ |
| рдбिрдЧ्рд░ी | Master of Philosophy | Doctor of Philosophy |
| Dr. рдЙрдкाрдзि | ❌ рдирд╣ीं | ✅ рд╣ाँ |
ЁЯза "Dr." рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै?
рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ोрдЧ рд╕ोрдЪрддे рд╣ैं рдХि рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдорддрд▓рдм рдоेрдбिрдХрд▓ рдбॉрдХ्рдЯрд░, рд▓ेрдХिрди рдЕрд╕рд▓ рдоें рджो рддрд░рд╣ рдХे Dr. рд╣ोрддे рд╣ैं:
- Medical Doctor (MBBS, MD рдЖрджि) – рдмीрдоाрд░िрдпों рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХрд░рддे рд╣ैं
- Academic Doctor (Ph.D.) – рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХрд░рддे рд╣ैं
ЁЯСЙ рдпाрдиी Ph.D. рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЖрдк рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рдХे рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдмрдирддे рд╣ैं — рдФрд░ Dr. рдЖрдкрдХे рдиाрдо рдХे рдЖрдЧे рдЬुрдб़рддा рд╣ै।
ЁЯУЪ M.Phil рдФрд░ Ph.D. рдоें рдХौрди-рдХौрди рд╕े рд╡िрд╖рдп рд╣ोрддे рд╣ैं?
(рд╣рд░ рд╡िрд╖рдп рдХा рдЫोрдЯा рд╕ा рдкрд░िрдЪрдп рднी рд╕ाрде рдоें рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै)
1. рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп
- рдкрдв़ाрдИ: рдХрд╡िрддा, рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдЖрд▓ोрдЪрдиा, рд▓ोрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рддрдХ
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рд▓ेрдЦрдХों рдХी рднाрд╖ा-рд╢ैрд▓ी, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рднाрд╡
2. рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп
- рдкрдв़ाрдИ: рд╢ेрдХ्рд╕рдкिрдпрд░, рдоॉрдбрд░्рдиिрдЬ़्рдо, рдЕрдоेрд░िрдХрди рд▓िрдЯрд░ेрдЪрд░
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рдиॉрд╡ेрд▓, рдиाрдЯрдХ, рде्рдпोрд░ी (Postcolonial, Feminism)
3. рд╕ंрд╕्рдХृрдд
- рдкрдв़ाрдИ: рд╡ेрдж, рдЙрдкрдиिрд╖рдж, рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХाрд╡्рдп
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░ंрдеों рдХा рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдФрд░ рдЕрдиुрд╡ाрдж
4. рдЗрддिрд╣ाрд╕
- рдкрдв़ाрдИ: рдк्рд░ाрдЪीрди, рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди, рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рдоुрдЧ़рд▓рдХाрд▓, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
5. рд░ाрдЬрдиीрддि рд╡िрдЬ्рдЮाрди
- рдкрдв़ाрдИ: рд╕ंрд╡िрдзाрди, рд▓ोрдХрддंрдд्рд░, рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ाрдПं (рдЧांрдзी, рдЕंрдмेрдбрдХрд░)
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рддुрд▓рдиा, рдиीрддिрдпाँ
6. рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░
- рдкрдв़ाрдИ: рд╕рдоाрдЬ, рдЬाрддि, рд▓ैंрдЧिрдХ рд╕рдоाрдирддा, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЬीрд╡рди
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрджрд▓ाрд╡, рдЖрдзुрдиिрдХрддा, рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпाँ
7. рджрд░्рд╢рди (Philosophy)
- рдкрдв़ाрдИ: рдЖрдд्рдоा, рдкрд░рдоाрдд्рдоा, рдиैрддिрдХрддा, рддрд░्рдХ
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рднाрд░рддीрдп рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдоी рджрд░्рд╢рди, рдпोрдЧ, рд╡ेрджांрдд
8. рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди (Psychology)
- рдкрдв़ाрдИ: рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рднाрд╡рдиा, рддрдиाрд╡
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рдХाрдЙंрд╕рд▓िंрдЧ, рдмрдЪрдкрди рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा
9. рд╢िрдХ्рд╖ा (Education)
- рдкрдв़ाрдИ: рдЯीрдЪिंрдЧ рдоेрдердб, рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо, рдоूрд▓्рдпांрдХрди
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ुрдзाрд░, рдирд╡ाрдЪाрд░, рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕
10. рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Economics)
- рдкрдв़ाрдИ: рдмрдЬрдЯ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддिрдпाँ, рдорд╣ँрдЧाрдИ
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдкрд░ рдЕрд╕рд░
11. рд╡ाрдгिрдЬ्рдп (Commerce)
- рдкрдв़ाрдИ: рдЕрдХाрдЙंрдЯिंрдЧ, рдмैंрдХिंрдЧ, GST
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рдлाрдЗрдиेंрд╢िрдпрд▓ рдкॉрд▓िрд╕ी, рдмिрдЬрдиेрд╕ рдоॉрдбрд▓
12. рдк्рд░рдмंрдзрди (Management)
- рдкрдв़ाрдИ: HR, Marketing, Operation
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рд╕ंрдЧрдарди рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рд▓ीрдбрд░рд╢िрдк рд╕्рдЯाрдЗрд▓
13. рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди
- рдкрдв़ाрдИ: рдбेрдЯा рд╕ाрдЗंрд╕, AI, рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдоिंрдЧ
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рдирдИ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी, рдорд╢ीрди рд▓рд░्рдиिंрдЧ
14. рднौрддिрдХी, рд░рд╕ाрдпрди, рдЧрдгिрдд
- рдкрдв़ाрдИ: рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиिрдпрдо, рд╕рдоीрдХрд░рдг, рд╕िрдж्рдзांрдд
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдпा рдирдпा рдмрдиाрдиा
15. рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╡िрдЬ्рдЮाрди
- рдкрдв़ाрдИ: рдк्рд░рджूрд╖рдг, рдЬрд▓рд╡ाрдпु, рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг
- рд░िрд╕рд░्рдЪ: рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдиीрддि, рд╕्рдеाрдпी рд╡िрдХाрд╕
ЁЯОп рдХौрди-рд╕ा рд╡िрд╖рдп рдЪुрдиें?
- рдЬिрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рдЖрдкрдиे M.A. рдХिрдпा рд╣ो
- рдЬिрд╕рдоें рдЖрдкрдХी рд░ुрдЪि рдФрд░ рд╕рдордЭ рдЧрд╣рд░ी рд╣ो
- рдЬिрд╕े рдкрдв़ाрдХрд░, рд▓िрдЦрдХрд░ рдпा рд░िрд╕рд░्рдЪ рдХрд░рдХे рдЖрдк рдХрд░िрдпрд░ рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ों
ЁЯТ╝ M.Phil / Ph.D. рдХे рдмाрдж рдХ्рдпा?
- ✅ рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдмрди рд╕рдХрддे рд╣ैं
- ✅ NET, JRF, UPSC рдЬैрд╕ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдордЬрдмूрдд рдкрдХрдб़
- ✅ рд░िрд╕рд░्рдЪрд░, рд▓ेрдЦрдХ, рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХрд░िрдпрд░
- ✅ рд╕рдоाрдЬ рдоें Dr. рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд╣рдЪाрди
✍️ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖:
рд╢िрдХ्рд╖ा рдХेрд╡рд▓ рдбिрдЧ्рд░ी рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी,
рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡рд╣ рд╣ोрддी рд╣ै рдЬो рдЖрдкрдХो рд╕ोрдЪрдиे, рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рдирдпा рд░рдЪрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рджे।
рдФрд░ M.Phil рдФрд░ Ph.D. рдЙрд╕ी рд░ाрд╕्рддे рдХे рдкрдб़ाрд╡ рд╣ैं।
ЁЯЩЛ рд▓ेрдЦрдХ рдкрд░िрдЪрдп:
рднूрдкेрди्рдж्рд░ рджाрд╣िрдпा
(MBA – HRD, рд╢िрдХ्рд╖ा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ)
ЁЯУН рдЧ्рд░ाрдо – рдзौрдЪрдЯ, рдЬिрд▓ा – рд░ीрд╡ा (рдо.рдк्рд░.)
ЁЯУЮ WhatsApp рдХ्рд▓ाрд╕ – +91 62668 90134 (рдкुрд╖्рдкेрди्рдж्рд░ рджाрд╣िрдпा)


рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें
“рдЕрдЧрд░ рдкोрд╕्рдЯ рдкрд╕ंрдж рдЖрдИ рд╣ो рддो рд╕ाрдЭा рдХрд░ें рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ुрдЭाрд╡ рдмрддाрдПँ।”