ЁЯзо рдЧрдгिрдд рдХ्рдпा рд╣ै?
ЁЯзо рдЧिрдирддी рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдЧрдгिрдд рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рд╣ुрдИ?
рд▓ेрдЦрдХ: рднूрдкेंрдж्рд░ рджाрд╣िрдпा
рдм्рд▓ॉрдЧ: dahiyabhupend.blogspot.com
рдЧрдгिрдд рдПрдХ рдРрд╕ा рд╡िрд╖рдп рд╣ै рдЬो рд╣рдоाрд░ी рдЬ़िंрджрдЧी рдХे рд╣рд░ рд╣िрд╕्рд╕े рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै – рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдкैрд╕े рдХा рд╣िрд╕ाрдм рд╣ो, рд╕рдордп рдЬाрдирдиा рд╣ो, рдпा рдлिрд░ рдмाрдЬाрд░ рд╕े рд╕рдм्рдЬी рдЦрд░ीрджрдиा। рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдХрднी рд╕ोрдЪा рд╣ै рдХि рдЧिрдирддी рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рд╣ुрдИ? рдФрд░ рдЧрдгिрдд рдЬैрд╕ी рдЬрдЯिрд▓ рдЪीрдЬ़ рдХी рдиींрд╡ рдХैрд╕े рд░рдЦी рдЧрдИ? рдЖрдЗрдП рдЗрд╕ рд░ोрдЪрдХ рд╡िрд╖рдп рдХो рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।
ЁЯзо рдЧिрдирддी рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЧिрдирддी рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै – рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдпा рдЪीрдЬ़ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдкрддा рдХрд░рдиा।
рдЬैрд╕े:
- рдЖрдкрдХे рдкाрд╕ 2 рдХिрддाрдмें рд╣ैं – рдпрд╣ рдЧिрдирддी рд╣ै।
- рдмाрдЬ़ाрд░ рд╕े 5 рдХिрд▓ो рдЪाрд╡рд▓ рдЦрд░ीрджे – рдпрд╣ рднी рдЧिрдирддी рд╣ै।
рдЧिрдирддी рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиा рдФрд░ рдоूрд▓ рдЧрдгिрддीрдп рдХौрд╢рд▓ рд╣ै рдЬिрд╕े рдЗंрд╕ाрди рдиे рд╕ीрдЦा। рдкрд╣рд▓े рд▓ोрдЧ рдЪीрдЬ़ें рдЧिрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХंрдХрдб़, рд▓рдХрдб़िрдпाँ, рдпा рд░ेрдЦाрдПं рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рддे рдеे।ЁЯУЬ рдЧрдгिрдд рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рд╣ुрдИ?
рдЧрдгिрдд рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣рдЬाрд░ों рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рд╣ुрдИ, рдЬрдм рдЗंрд╕ाрдиों рдХो рдЪीрдЬों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕рдордЭрдиी рдкрдб़ी:ЁЯФ╣ 1. рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдордп рдХी рдЧिрдирддी:
- рдЧुрдлाрдУं рдоें рдоिрд▓े рдЪिрдд्рд░ों рдФрд░ рд░ेрдЦाрдУं рд╕े рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рд▓ोрдЧ рдиिрд╢ाрди рдмрдиाрдХрд░ рдЧिрдирддी рдХрд░рддे рдеे।
- рдЧिрдирддी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╢िрдХाрд░, рднंрдбाрд░рдг рдФрд░ рд▓ेрди-рджेрди рдоें рд╣ोрддा рдеा।
ЁЯФ╣ 2. рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХा рд╡िрдХाрд╕:
- рднाрд░рдд рдоें 1 рд╕े 9 рддрдХ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рдФрд░ 0 (рд╢ूрди्рдп) рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рд╣ुрдЖ।
- рдЖрд░्рдпрднрдЯ्рдЯ рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдордЧुрдк्рдд рдЬैрд╕े рдорд╣ाрди рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮों рдиे рджुрдиिрдпा рдХो рд╢ूрди्рдп рдФрд░ рджрд╢рдорд▓рд╡ рдк्рд░рдгाрд▓ी рджी।
ЁЯФ╣ 3. рдЧрдгिрдд рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ:
рдЧрдгिрдд рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЬीрд╡рди рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ो рдЧрдпा:
- рдЦेрддी рдоें рдиाрдк-рддोрд▓
- рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рд╣िрд╕ाрдм-рдХिрддाрдм
- рднрд╡рди рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдоाрдк-рдЧрдгрдиा
- рддिрдеिрдпों рдФрд░ рд╕рдордп рдХी рдЧрдгрдиा
- рд╢ूрди्рдп рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рднाрд░рдд рдоें рд╣ुрдЖ।
- рджрд╢рдорд▓рд╡ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдк्рд░рдгाрд▓ी рднी рднाрд░рдд рдХी рджेрди рд╣ै।
- рднाрд░рддीрдп рдЧ्рд░ंрдеों рдоें "рдмीрдЬрдЧрдгिрдд" рдФрд░ "рдд्рд░िрдХोрдгрдоिрддि" рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै।
ЁЯУШ рдпрд╣ рд╕рдлрд░ рдЖрдЬ рдЧрдгिрдд рдХी рдЧрд╣рд░ाрдЗрдпों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЪुрдХा рд╣ै – рдЬिрд╕рдоें рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рддрдХрдиीрдХ, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдФрд░ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рддрдХ рд╕рдм рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
рдЧрдгिрдд рди рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рд╡िрд╖рдп рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдХी рдПрдХ рдкрдж्рдзрддि рд╣ै, рдЬो рд╣рдоें рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╣рд▓ рдвूंрдврдиा рд╕िрдЦाрддा рд╣ै।
рдмрд╣ुрдд рдмрдв़िрдпा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ै –
"рдЧрдгिрдд рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдоें рдХ्рдпा рдкрдв़ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?"
рдпे рд╕рд╡ाрд▓ рди рд╕िрд░्рдл рдЫाрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдоाрддा-рдкिрддा рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд▓िрдП рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рддाрдХि рд╡े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рджे рд╕рдХें।
✅ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЙрдд्рддрд░:
рдЧрдгिрдд рдПрдХ рдРрд╕ा рд╡िрд╖рдп рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╣рдо рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं, рдЖрдХृрддिрдпों, рдоाрдкों, рд╕рдордп, рд░ेрдЦाрдУं рдФрд░ рддрд░्рдХ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рджुрдиिрдпा рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।
рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рд╕ोрдЪрдиे, рдЧिрдирдиे, рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпा рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдХो рдмрдв़ाрддा рд╣ै।
ЁЯзо рдЧрдгिрдд рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЧрдгिрдд (Mathematics) рдПрдХ рдРрд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╣ै рдЬो рд╕ंрдЦ्рдпा, рдоाрдд्рд░ा, рд╕ंрд░рдЪрдиा, рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдФрд░ рд╕्рдеाрди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдкрдж्рдзрддि рджेрддा рд╣ै।
рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै:
- рдХैрд╕े рдЪीрдЬें рдЧिрдиी рдЬाрддी рд╣ैं?
- рдЖрдХृрддिрдпाँ рдХैрд╕ी рд╣ोрддी рд╣ैं?
- рд╕рдордп рдХैрд╕े рдоाрдкा рдЬाрддा рд╣ै?
- рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдЦрд░्рдЪ рдХा рд╣िрд╕ाрдм рдХैрд╕े рд░рдЦा рдЬाрдП?
- рдХिрд╕ी рд╕рд╡ाрд▓ рдХा рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рдЙрдд्рддрд░ рдХैрд╕े рдиिрдХाрд▓ा рдЬाрдП?
ЁЯУЪ рдЧрдгिрдд рдоें рдХ्рдпा-рдХ्рдпा рдкрдв़ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? (рд╢्рд░ेрдгी рдЕрдиुрд╕ाрд░)
"рдЧрдгिрдд рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдоें рдХ्рдпा рдкрдв़ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?"
рдПрдХ рдРрд╕ी рднाрд╖ा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╣рдо рджुрдиिрдпा рдХो рд╕ंрдЦ्рдпा, рдоाрдк рдФрд░ рддрд░्рдХ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдпрд╣ рд╕िрд░्рдл рдЬोрдб़-рдШрдЯाрд╡ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕ोрдЪрдиे рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпा рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рд╢рдХ्рдд рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै।
рдЧрдгिрдд рдХी рдкрдв़ाрдИ рдХрдХ्рд╖ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЖрдЗрдП рджेрдЦें рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп:
ЁЯзТ 1. рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХрдХ्рд╖ा (рдХрдХ्рд╖ा 1-5):
- рдЧिрдирддी (1 рд╕े 100 рдпा 1000 рддрдХ)
- рдЬोрдб़, рдШрдЯाрд╡, рдЧुрдгा, рднाрдЧ
- рд╕рдордп (рдШрдб़ी рдкрдв़рдиा)
- рдоाрдк (рд▓ंрдмाрдИ, рд╡рдЬрди, рддрд░рд▓)
- рдкैрд╕े рдХा рд╣िрд╕ाрдм
- рдЖрдХृрддिрдпाँ (рд╡ृрдд्рдд, рд╡рд░्рдЧ, рдд्рд░िрднुрдЬ)
- рддाрд▓िрдХा (Table 2 to 20)
ЁЯСз 2. рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рдХрдХ्рд╖ा (рдХрдХ्рд╖ा 6-10):
- рдкूрд░्рдгांрдХ, рднिрди्рди (fraction), рджрд╢рдорд▓рд╡
- рдмीрдЬрдЧрдгिрдд (Algebra) рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд
- рдд्рд░िрдХोрдгрдоिрддि (Trigonometry) рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд
- рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓, рдкрд░िрдоाрдк, рдЖрдпрддрди
- рд╕рдоीрдХрд░рдг (Equations)
- рд░ेрдЦांрдХрди рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдл
- рддрд░्рдХрд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдЕрдиुрдкाрдд (Ratio & Proportion)
- рдЖँрдХрдб़े (Statistics)
- рдЧुрдгрдирдЦंрдб (Factorization)
ЁЯОУ 3. рдЙрдЪ्рдЪ рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╡ рдХॉрд▓ेрдЬ рд╕्рддрд░ (11рд╡ीं–MBA, BSc рдЖрджि):
- рдмीрдЬрдЧрдгिрдд (Advanced Algebra)
- рдд्рд░िрдХोрдгрдоिрддि (Full Trigonometry)
- рд░ेрдЦाрдЧрдгिрдд (Coordinate Geometry)
- рдХैрд▓рдХुрд▓рд╕ (Calculus)
- рдк्рд░ाрдпिрдХрддा (Probability)
- рдЧрдгिрддीрдп рддрд░्рдХ (Mathematical Logic)
- рд╕рдоुрдЪ्рдЪрдп рд╕िрдж्рдзांрдд (Set Theory)
- рдоैрдЯ्рд░िрдХ्рд╕ рдФрд░ рдбिрдЯрд░्рдоिрдиेंрдЯ
- рдЧрдгिрддीрдп рдоॉрдбрд▓िंрдЧ
ЁЯОп рдЧрдгिрдд рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?
- рд╕ोрдЪрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдмрдв़ाрдиा
- рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдХрд░рдиा
- рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╕рдордЭ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा
- рдЬीрд╡рди рдХी рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХी рдЪुрдиौрддिрдпों рд╕े рдиिрдкрдЯрдиा
рдк्рд░рдоुрдЦ рдмिंрджु:
- рдЧрдгिрдд рдХा рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп: рд╕ोрдЪ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा
- рдЧрдгिрдд рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╢ाрдЦाрдПँ: рдЕंрдХрдЧрдгिрдд, рдмीрдЬрдЧрдгिрдд, рдЬ्рдпाрдоिрддि, рдд्рд░िрдХोрдгрдоिрддि, рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी, рдХैрд▓рдХुрд▓рд╕
- рдЬीрд╡рди рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ: рдЦрд░ीрджрджाрд░ी, рдмैंрдХिंрдЧ, рдиिрд░्рдоाрдг, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рддрдХрдиीрдХ, рдбेрдЯा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг
- ЁЯФв рд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рдЦोрдЬ рдФрд░ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рд╣ुрдИ? | рд╢ूрди्рдп рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдФрд░ рднाрд░рдд рдХा рдпोрдЧрджाрди
рд╣рдо рд╣рд░ рдкрд▓ рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рд╕े рдШिрд░े рд░рд╣рддे рд╣ैं – рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдкैрд╕े рддрдХ, рд╕рдордп рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЙрдо्рд░ рддрдХ। рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдХрднी рд╕ोрдЪा рд╣ै рдХि рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рдЖрдИ рдХрд╣ां рд╕े? рд╢ूрди्рдп (0) рдХिрд╕рдиे рдЦोрдЬा? рдФрд░ рднाрд░рдд рдиे рдЗрд╕рдоें рдХ्рдпा рдпोрдЧрджाрди рджिрдпा?
рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рд╣рдо рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХी рдЦोрдЬ, рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рднाрд░рдд рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЧрдП рдорд╣ाрди рдпोрдЧрджाрди рдХो рд╕рдордЭेंрдЧे।
ЁЯМ┐ рд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рд╣ुрдИ?
рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдЬрди्рдо рдХिрд╕ी рдПрдХ рджिрди рдпा рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдж्рд╡ाрд░ा рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ, рдмрд▓्рдХि рдпे рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╕े рдиिрдХрд▓ी। рдЬрдм рдЖрджिрдоाрдирд╡ рдХो рдпрд╣ рдЬाрдирдиे рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд рд╣ुрдИ рдХि рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдХिрддрдиी рдЧाрдпें, рднाрд▓े рдпा рдЕрдиाрдЬ рдХे рдмोрд░े рд╣ैं – рддрднी рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдИ।
рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдЧिрдирддी рдХैрд╕े рд╣ोрддी рдеी?
- рд▓рдХрдб़ी рдХी рдЫрдб़िрдпां (рдХाрдаिрдпाँ)
- рдкрдд्рдерд░
- рд░ेрдЦाрдПं (|||)
- рджीрд╡ाрд░ों рдкрд░ рдиिрд╢ाрди
рдЗрдирдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा рдХि рдХिрддрдиी рд╡рд╕्рддुрдПं рд╣ैं।
ЁЯП║ рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХी рдЦोрдЬ рдХिрд╕рдиे рдХी?
ЁЯУМ 1. рд╕ुрдоेрд░ рд╕рдн्рдпрддा (рд▓рдЧрднрдЧ 4000 рдИ.рдкू.):
- рджुрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдн्рдпрддाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ।
- рд▓ोрдЧों рдиे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдЕрдиाрдЬ рдХी рдЧिрдирддी рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдЦ्рдпा рдЪिрд╣्рдиों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╢ुрд░ू рдХिрдпा।
ЁЯУМ 2. рдоिрд╕्рд░ рдФрд░ рдмेрдмीрд▓ोрди (3000–2000 рдИ.рдкू.):
- рдмेрдмीрд▓ोрди рдиे 60 рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╡िрдХрд╕िрдд рдХी।
- рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЖрдЬ рднी рдШрдб़ी рдоें 60 рд╕ेрдХंрдб, 60 рдоिрдирдЯ рдФрд░ 360 рдбिрдЧ्рд░ी рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।
ЁЯУМ 3. рднाрд░рдд (1000 рдИ.рдкू. рд╕े рдЖрдЧे):
- рднाрд░рдд рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ рдЕंрдХों рдХा рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ।
- рджुрдиिрдпा рдХो рджрд╢рдорд▓рд╡ рдк्рд░рдгाрд▓ी (Decimal System) рдФрд░ рд╢ूрди्рдп (0) рднाрд░рдд рдиे рджिрдпा।
ЁЯза рднाрд░рдд рдХा рдЕрдоूрд▓्рдп рдпोрдЧрджाрди
ЁЯФ╣ рд╢ूрди्рдп рдХी рдЦोрдЬ:
- рджुрдиिрдпा рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ "0" (рд╢ूрди्рдп) рдХो рднाрд░рдд рдоें рдПрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрди्рдпрддा рдоिрд▓ी।
- рдм्рд░рд╣्рдордЧुрдк्рдд рдиे 7рд╡ीं рд╕рджी рдоें рд╢ूрди्рдп рдХो рдЧрдгिрддीрдп рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХिрдпा:
"рдпрджि рдХिрд╕ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╕े рд╡рд╣ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдЯाрдИ рдЬाрдП, рддो рдЙрдд्рддрд░ рд╢ूрди्рдп рд╣ोрддा рд╣ै।"
ЁЯФ╣ рджрд╢рдорд▓рд╡ рдк्рд░рдгाрд▓ी:
- рднाрд░рдд рдоें "рд╕्рдеाрди рдоाрди рдк्рд░рдгाрд▓ी" рд╡िрдХрд╕िрдд рдХी рдЧрдИ। рдЗрд╕рдоें 10 рдЕंрдХों (0-9) рд╕े рд╕ाрд░ी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рдмрдирддी рд╣ैं।
- рдЖрдЬ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдЗрд╕ी рдкрдж्рдзрддि рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддी рд╣ै।
ЁЯФ╣ рдк्рд░рдоुрдЦ рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ:
- рдЖрд░्рдпрднрдЯ्рдЯ (5рд╡ीं рд╕рджी): рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЦрдЧोрд▓ рдФрд░ рдЧрдгिрдд рдоें рдХрдИ рдЦोрдЬें рдХीं।
- рдм्рд░рд╣्рдордЧुрдк्рдд (7рд╡ीं рд╕рджी): рд╢ूрди्рдп рдФрд░ рдЛрдгाрдд्рдордХ рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдкрд░ рдХाрдо рдХिрдпा।
рд╣рдо рд░ोрдЬ़ 1 рд╕े 9 рддрдХ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рджेрдЦрддे рд╣ैं – рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░ рдоें, рдШрдб़ी рдоें, рдкैрд╕ों рдоें, рдЧрдгрдиा рдоें।
рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдХрднी рд╕ोрдЪा рд╣ै рдХि рдЗрди рдЕंрдХों рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд╣ां рд╕े рд╣ुрдИ? рдХ्рдпा рдпे рд╕िрд░्рдл рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХी рджेрди рд╣ै рдпा рдЗрдирдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै?
рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рд╣рдо рдЬाрдиेंрдЧे рдХि 1 рд╕े 9 рддрдХ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдХिрд╕рдиे рджीं, рдФрд░ рдХ्рдпों рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдЧрд░्рд╡ рдХी рдмाрдд рд╣ै।
ЁЯзо 1 рд╕े 9 рддрдХ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХी рдЦोрдЬ рдХिрд╕рдиे рдХी?
✅ рдЙрдд्рддрд░:
1 рд╕े 9 рддрдХ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рднाрд░рдд рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдИ рдеीं।
рдЗрди्рд╣ें "рд╣िрди्рдж-рдЕрд░рдмी рдЕंрдХ рдк्рд░рдгाрд▓ी (Hindu-Arabic Numerals)" рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдЖрдЬ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддी рд╣ै।
ЁЯХЙ️ рднाрд░рдд рдХा рдпोрдЧрджाрди
ЁЯФ╣ 1. рдм्рд░ाрд╣्рдоी рд▓िрдкि рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд (3rd рд╢рддाрдм्рджी рдИ.рдкू.):
- рднाрд░рдд рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдм्рд░ाрд╣्рдоी рд▓िрдкि рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рдеा।
- рдЗрд╕рдоें рдЕंрдХों рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдЪिрд╣्рди рдеे, рдЬो рдЖрдЬ рдХे 1 рд╕े 9 рдХे рдЖрдзाрд░ рдмрдиे।
ЁЯФ╣ 2. рд╕्рдеाрди рдоाрди рдк्рд░рдгाрд▓ी (Place Value System):
- рднाрд░рдд рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХो рдЙрдирдХे рд╕्рдеाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоूрд▓्рдп рджेрдиा рд╕िрдЦाрдпा рдЧрдпा।
- рдЙрджाрд╣рд░рдг:
23 = (2 × 10) + 3
рдпрд╣ рджрд╢рдорд▓рд╡ рдк्рд░рдгाрд▓ी (Decimal System) рдеी, рдЬो рдЖрдЬ рднी рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддी рд╣ै।
23 = (2 × 10) + 3
рдпрд╣ рджрд╢рдорд▓рд╡ рдк्рд░рдгाрд▓ी (Decimal System) рдеी, рдЬो рдЖрдЬ рднी рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддी рд╣ै।
ЁЯФ╣ 3. рд╢ूрди्рдп рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░:
- рднाрд░рдд рдиे 0 (рд╢ूрди्рдп) рдХो рднी рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдоें рд╕्рдеाрди рджिрдпा।
- рдЗрд╕рд╕े рдЕंрдХों рдХो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдФрд░ рдЕрд╕ीрдоिрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рддрдХ рд▓े рдЬाрдпा рдЬा рд╕рдХा।
ЁЯМН рджुрдиिрдпा рдоें рдХैрд╕े рдкрд╣ुँрдЪी рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं?
- рднाрд░рддीрдп рдЕंрдХ рдЕрд░рдм рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ीрдЦे рдЧрдП।
- рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрди्рд╣ें "рд╣िрди्рдж" рдЕंрдХ рдХрд╣ा।
- рдмाрдж рдоें рдЕрд░рдмों рдиे рдЗрди्рд╣ें рдпूрд░ोрдк рдкрд╣ुँрдЪाрдпा। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрди्рд╣ें "рд╣िрди्рдж-рдЕрд░рдмी рдЕंрдХ рдк्рд░рдгाрд▓ी" рдХрд╣ा рдЧрдпा।
ЁЯФб рдм्рд░ाрд╣्рдоी рд▓िрдкि рдоें 1 рд╕े 9 рддрдХ рдХे рдЕंрдХ
| рд╕ंрдЦ्рдпा | рдм्рд░ाрд╣्рдоी рд▓िрдкि рдХा рд░ूрдк | рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ूрдк |
|---|---|---|
| 1 | ЁСБж | 1 |
| 2 | ЁСБз | 2 |
| 3 | ЁСБи | 3 |
| 4 | ЁСБй | 4 |
| 5 | ЁСБк | 5 |
| 6 | ЁСБл | 6 |
| 7 | ЁСБм | 7 |
| 8 | ЁСБн | 8 |
| 9 | ЁСБо | 9 |
1 рд╕े 9 рддрдХ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рднाрд░рдд рдХी рдорд╣ाрди рджेрди рд╣ैं।
рдЗрди рдЕंрдХों рдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХे рдЧрдгिрдд, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рджी।
рд╣рдоें рдЧрд░्рд╡ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рднाрд░рдд рдЧрдгिрдд рдФрд░ рдЕंрдХों рдХा рдЬрди्рдорд╕्рдерд▓ рд░рд╣ा рд╣ै।
рдЬрдм рдЕрдЧрд▓ी рдмाрд░ рдЖрдк рдХिрд╕ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें, рддो рдпाрдж рд░рдЦें – рдпे рд╕िрд░्рдл рдЕंрдХ рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдХी рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдФрд░ рд╡ैрджिрдХ рдЬ्рдЮाрди рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╣ैं।
ЁЯзо рдЧрдгिрдд рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХिрд╕рдиे рдХिрдпा? | рдЧрдгिрдд рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рднाрд░рдд рдХा рдпोрдЧрджाрди
рдПрдХ рдРрд╕ा рд╡िрд╖рдп рд╣ै, рдЬो рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХे рд╣рд░ рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдоौрдЬूрдж рд╣ै – рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдкैрд╕े рдХा рд╣िрд╕ाрдм рд╣ो, рд╕рдордп рджेрдЦрдиा рд╣ो, рдпा рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░ рдпाрдж рд░рдЦрдиा рд╣ो।
рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдХрднी рд╕ोрдЪा рд╣ै рдХि рдЧрдгिрдд рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХिрд╕рдиे рдХिрдпा?
рдХ्рдпा рдпрд╣ рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЦोрдЬ рдеी рдпा рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдЖ?
рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рд╣рдо рдЬाрдиेंрдЧे рдЧрдгिрдд рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рдн्рдпрддाрдУं рдХा рдпोрдЧрджाрди, рдФрд░ рднाрд░рдд рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा।
ЁЯФ╣ рдХ्рдпा рдЧрдгिрдд рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рдХिрдпा?
рдЙрдд्рддрд░: рдирд╣ीं।
рдЧрдгिрдд рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рдирд╣ीं рдХिрдпा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЗंрд╕ाрди рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд рд╕े рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдЖ।
рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдн्рдпрддाрдУं рдЬैрд╕े рдмेрдмीрд▓ोрди, рдоिрд╕्рд░, рднाрд░рдд, рдЪीрди рдФрд░ рдпूрдиाрди (рдЧ्рд░ीрд╕) рдоें рдЧрдгिрдд рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рд░ूрдк рдоें рдЬрди्рдоा।
ЁЯМН рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдн्рдпрддाрдУं рдоें рдЧрдгिрдд рдХा рд╡िрдХाрд╕
ЁЯП║ 1. рдмेрдмीрд▓ोрди (Babylon – рдЖрдЬ рдХा рдЗрд░ाрдХ)
- рд▓рдЧрднрдЧ 4000 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡
- рдЕंрдХ рдк्рд░рдгाрд▓ी, рдЬोрдб़-рдШрдЯाрд╡, рд╕рдордп рдХी рдЧрдгрдиा
- 60 рдХा рдЖрдзाрд░: рдЬैрд╕े 60 рд╕ेрдХंрдб = 1 рдоिрдирдЯ
ЁЯПЫ️ 2. рдоिрд╕्рд░ (Egypt)
- рдкिрд░ाрдоिрдб рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдЬ्рдпाрдоिрддि (Geometry) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ
- рднूрдоि рдХी рдиाрдк-рддौрд▓ рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдиिрдХाрд▓рдиे рдХी рдХрд▓ा
ЁЯЗоЁЯЗ│ 3. рднाрд░рдд (India) – рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдпोрдЧрджाрди
- рджрд╢рдорд▓рд╡ рдк्рд░рдгाрд▓ी (Decimal System)
- рд╢ूрди्рдп (0) рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░
- рдмीрдЬрдЧрдгिрдд (Algebra) рдФрд░ рдд्рд░िрдХोрдгрдоिрддि (Trigonometry)
- рдЧрдгिрдд рдХो рдЦрдЧोрд▓рд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Astronomy) рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा
рдк्рд░рдоुрдЦ рднाрд░рддीрдп рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ:
| рдиाрдо | рдпोрдЧрджाрди |
|---|---|
| рдЖрд░्рдпрднрдЯ्рдЯ | рдЦрдЧोрд▓ рдФрд░ рдмीрдЬрдЧрдгिрдд рдоें рдпोрдЧрджाрди |
| рдм्рд░рд╣्рдордЧुрдк्рдд | рд╢ूрди्рдп рдХो рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХिрдпा |
| рднाрд╕्рдХрд░ाрдЪाрд░्рдп | "рд▓ीрд▓ाрд╡рддी" рдиाрдордХ рдЧрдгिрдд рдЧ्рд░ंрде рд▓िрдЦा |
ЁЯПЫ️ 4. рдпूрдиाрди (Greece)
- рдЧрдгिрдд рдХो "рддрд░्рдХрд╢рдХ्рддि рдХी рд╡िрдж्рдпा" рдоाрдиा рдЧрдпा
- рдпूрдХ्рд▓िрдб (Euclid) рдиे рдЬ्рдпाрдоिрддि рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рджिрдП
- рдкाрдЗрдеाрдЧोрд░рд╕ рдиे рдд्рд░िрднुрдЬ рд╕ंрдмंрдзी рд╕ूрдд्рд░ рдЦोрдЬा (a² + b² = c²)
ЁЯУШ
| рд╡िрд╖рдп | рд╡िрд╡рд░рдг |
|---|---|
| рдЧрдгिрдд рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ | рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рдирд╣ीं рдХिрдпा |
| рдк्рд░ाрд░ंрдн | рдмेрдмीрд▓ोрди рдФрд░ рдоिрд╕्рд░ рдЬैрд╕ी рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдн्рдпрддाрдУं рд╕े |
| рднाрд░рдд рдХा рдпोрдЧрджाрди | рд╢ूрди्рдп, рджрд╢рдорд▓рд╡ рдк्рд░рдгाрд▓ी, рдмीрдЬрдЧрдгिрдд, рдЦрдЧोрд▓рдЧрдгिрдд |
| рднाрд░рддीрдп рд╡िрдж्рд╡ाрди | рдЖрд░्рдпрднрдЯ्рдЯ, рдм्рд░рд╣्рдордЧुрдк्рдд, рднाрд╕्рдХрд░ाрдЪाрд░्рдп |
рднाрд░рдд рдЧрдгिрдд рдХी рдЙрд╕ рдзाрд░ा рдХा рд╕्рд░ोрдд рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХी рджिрд╢ा рдмрджрд▓ рджी।
рдЧрдгिрдд рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ोрдЪрдиे рдХी рдПрдХ рдХрд▓ा рд╣ै।
рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдиे рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХो рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХी рд╕рдордЭ рд╕े рдЬोрдб़ा।
рдЖрдЬ рд╣рдоें рдЧрд░्рд╡ рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░े рдкूрд░्рд╡рдЬों рдиे рд╢ूрди्рдп рд╕े рдЕрдиंрдд рддрдХ рдХी рдпाрдд्рд░ा рд░рдЪ рджी।
"рдЧрдгिрдд рдХ्рдпों рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХ्рдпा рд╣ै?"
рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рдЫाрдд्рд░ों, рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों —
ЁЯзо рдЧрдгिрдд рдХ्рдпों рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै? | рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЧрдгिрдд рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ
рдХрдИ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдпрд╣ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै —
"рд╣рдоें рдЧрдгिрдд рдХ्рдпों рдкрдв़рдиा рдЪाрд╣िрдП?"
"рдЧрдгिрдд рдХा рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рд╕े рдХ्рдпा рд▓ेрдиा-рджेрдиा?"
рдЕрд╕рд▓ рдоें рдЧрдгिрдд рд╕िрд░्рдл рдХिрддाрдмों рдХा рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं рд╣ै, рдпрд╣ рд╣рдоाрд░ी рджैрдиिрдХ рдЬ़िंрджрдЧी рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै — рдЪाрд╣े рдЖрдк рд╕рдм्рдЬ़ी рдЦрд░ीрджें, рдмैंрдХ рдЬाрдПं, рдпा рдоोрдмाрдЗрд▓ рдЪрд▓ाрдПं, рдЧрдгिрдд рд╣рд░ рдЬрдЧрд╣ рдЖрдкрдХे рд╕ाрде рд╣ोрддा рд╣ै।
ЁЯза рдЧрдгिрдд рдХ्рдпों рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै?
рдЧрдгिрдд рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि:
- рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдФрд░ рд╕рдордЭрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рджेрддा рд╣ै।
- рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рддрд░्рдХ рдХे рд╕ाрде рд╣рд▓ рдХрд░рдиा рд╕िрдЦाрддा рд╣ै।
- рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХी рдЬ़िंрджрдЧी рдоें рд╕рд╣ी рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।
- рд╕рдордп, рдкैрд╕ा, рджूрд░ी, рддाрдкрдоाрди, рдиाрдк-рддोрд▓ рдЖрджि рдХो рд╕рдордЭрдиा рд╕ंрднрд╡ рдмрдиाрддा рд╣ै।
ЁЯз║ рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЧрдгिрдд рдХे 10 рдоुрдЦ्рдп рдЙрдкрдпोрдЧ
| ЁЯУМ рдЙрдкрдпोрдЧ | рд╡िрд╡рд░рдг |
|---|---|
| ЁЯЫТ 1. рдЦрд░ीрджाрд░ी рдоें | рд╕рд╣ी рдХीрдордд рдЪुрдХाрдиा, рдбिрд╕्рдХाрдЙंрдЯ рдиिрдХाрд▓рдиा, рдмрдЬрдЯ рдмрдиाрдиा |
| ЁЯТ░ 2. рдкैрд╕ों рдХे рд▓ेрди-рджेрди рдоें | рд░ुрдкрдП рдЧिрдирдиा, рдкैрд╕े рдмрдЪाрдиा, EMI рд╕рдордЭрдиा |
| ⏰ 3. рд╕рдордп рдк्рд░рдмंрдзрди | рдШрдб़ी рдкрдв़рдиा, рдЕрд▓ाрд░्рдо рд▓рдЧाрдиा, рд╕рдордп рдХा рд╣िрд╕ाрдм рд░рдЦрдиा |
| ЁЯУП 4. рдоाрдк рдФрд░ рдиाрдк-рддोрд▓ | рдХрдкрдб़ा, рдЬ़рдоीрди, рдкाрдиी, рд╡рдЬрди рдЖрджि рдХी рд╕рд╣ी рдоाрдд्рд░ा рд╕рдордЭрдиा |
| ЁЯУЮ 5. рдоोрдмाрдЗрд▓ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдоें | рдиंрдмрд░ рдбाрдпрд▓ рдХрд░рдиा, PIN, рдкाрд╕рд╡рд░्рдб, рдбेрдЯा рдЙрдкрдпोрдЧ рджेрдЦрдиा |
| ЁЯПж 6. рдмैंрдХिंрдЧ рдоें | рдм्рдпाрдЬ, рдЦाрддा рд╢ेрд╖, UPI рд▓ेрди-рджेрди рдоें рдЧрдгрдиा |
| ЁЯСйЁЯН│ 7. рд░рд╕ोрдИрдШрд░ рдоें | рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХी рдоाрдд्рд░ा, рд╕рдордп рдиिрд░्рдзाрд░рдг |
| ЁЯз▒ 8. рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдп рдоें | рдЬ़рдоीрди рдХी рдоाрдк, рд╕ाрдоाрди рдХा рд╣िрд╕ाрдм, рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдмрдиाрдиा |
| ЁЯОп 9. рдЦेрд▓ों рдоें | рд╕्рдХोрд░, рдЯाрдЗрдорд░, рд░ैंрдХिंрдЧ |
| ЁЯУК 10. рдбेрдЯा рдФрд░ рдЖँрдХрдб़ों рдоें | рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा, рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг, рдЧ्рд░ाрдл рдкрдв़рдиा |
ЁЯУШ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рд╕рдордЭें:
ЁЯз║ рдпрджि рдЖрдк рдмाрдЬाрд░ рд╕े 3 рдХिрд▓ो рдЯрдоाрдЯрд░ 20 рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддि рдХिрд▓ो рдХी рджрд░ рд╕े рдЦрд░ीрджрддे рд╣ैं,
рддो рдХुрд▓ рджाрдо = 3 × 20 = ₹60
рдпрд╣ рдЫोрдЯी-рд╕ी рдЧрдгрдиा рднी рдЧрдгिрдд рдХे рдмिрдиा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं।
ЁЯОУ рдЫाрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпों рдЬ़рд░ूрд░ी?
- рдЧрдгिрдд рдмुрдж्рдзि рдХो рддेрдЬ़ рдмрдиाрддा рд╣ै।
- рдпрд╣ рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдФрд░ рдХрд░िрдпрд░ рдоें рдмрд╣ुрдд рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।
- рд╣рд░ рд╡िрд╖рдп рдоें рдЧрдгिрдд рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै — рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдХंрдк्рдпूрдЯрд░, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ, рдФрд░ рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдоें рднी।
ЁЯМН рдЬीрд╡рди рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЧрдгिрдд
| рдХ्рд╖ेрдд्рд░ | рдЧрдгिрдд рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ |
|---|---|
| рд╢िрдХ्рд╖ा | рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдиंрдмрд░ рдиिрдХाрд▓рдиा, рдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХрд░рдиा |
| рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп | рд▓ाрдн-рд╣ाрдиि, рдиिрд╡ेрд╢, рд░िрдкोрд░्рдЯ рдмрдиाрдиा |
| рдмैंрдХिंрдЧ | рдЦाрддों рдХा рд╣िрд╕ाрдм, рдм्рдпाрдЬ рдХी рдЧрдгрдиा |
| рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ | рдлॉрд░्рдоूрд▓े, рд╕рдордп-рдЧрддि рдХी рдЧрдгрдиा, рдк्рд░рдпोрдЧ |
| рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдПँ | рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг, рдмрдЬрдЯ, рдЖंрдХрдб़े |
рдЧрдгिрдд рдЬीрд╡рди рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै।
рдпрд╣ рд╣рдоें рд╕рд╣ी рд╕ोрдЪ, рд╕рдордп рдк्рд░рдмंрдзрди, рд╕рдЯीрдХ рдиिрд░्рдгрдп, рдФрд░ рддрд░्рдХрдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рджिрд╢ा рджेрддा рд╣ै।
рдЧрдгिрдд рдХे рдмिрдиा рдЖрдзुрдиिрдХ рджुрдиिрдпा рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рднी рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी।
рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЧрдгिрдд рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬोрдб़рдХрд░ рд╕िрдЦाрдПं, рддो рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдмोрдЭ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдордЬ़ेрджाрд░ рдЦेрд▓ рдмрди рдЬाрдПрдЧा।
рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ै –
"рдЧрдгिрдд рд╕ीрдЦрдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рдХрд░ें?"
рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдЦाрд╕рдХрд░ рдЙрди рдЫाрдд्рд░ों, рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рдЬो рдЧрдгिрдд рд╕े рдбрд░рддे рд╣ैं рдпा рдЗрд╕े рдЬрдЯिрд▓ рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।
рддो рдЖрдЗрдП рдЗрд╕ рд╕рд╡ाрд▓ рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдЖрдкрдХो рд╕рд░рд▓, рдЪрд░рдгрдмрдж्рдз рддрд░ीрдХे рд╕े, рдФрд░ рдЕंрдд рдоें рдПрдХ рдм्рд▓ॉрдЧ рдкोрд╕्рдЯ рдлॉрд░्рдоेрдЯ рдоें рджेрддे рд╣ैं।
✅ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЙрдд्рддрд░:
рдЧрдгिрдд рд╕ीрдЦрдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ें — “рдЖрд╕ाрди рд╕े рдХрдаिрди” рдФрд░ “рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдгों” рд╕े।
рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ें:
- рдЧिрдирддी (1–100)
- рдЬोрдб़-рдШрдЯाрд╡
- рд╕рдордп рджेрдЦрдиा
- рдкैрд╕े рдХा рд╣िрд╕ाрдм
- рдоाрдк-рддौрд▓
рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕рдордЭ рдмрдв़рдиे рдХे рд╕ाрде:
- рдЧुрдгा-рднाрдЧ, рддाрд▓िрдХाрдПँ
- рдЖрдХृрддिрдпाँ
- рд╕рдоीрдХрд░рдг
- рддрд░्рдХрд╢рдХ्рддि рдЖрдзाрд░िрдд рд╕рд╡ाрд▓
✨ "рдЧрдгिрдд рд╕ीрдЦрдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рдХрд░ें? | рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдЫाрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдЖрд╕ाрди рддрд░ीрдХा"
рдЧрдгिрдд рдПрдХ рдРрд╕ा рд╡िрд╖рдп рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдХрдИ рд▓ोрдЧ рдбрд░рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЕрд╕рд▓ рдоें рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рдФрд░ рдордЬ़ेрджाрд░ рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै – рдЕрдЧрд░ рдЗрд╕े рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕ीрдЦा рдЬाрдП।
рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рд╣рдо рдЬाрдиेंрдЧे рдХि рдЧрдгिрдд рд╕ीрдЦрдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд╣ां рд╕े рдФрд░ рдХैрд╕े рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП।
ЁЯза рдЧрдгिрдд рд╕ीрдЦрдиे рдХी рд╕рд╣ी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рдХрд░ें?
ЁЯФ╣ 1. рдЧिрдирддी рдФрд░ рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рд╕рдордЭें:
- 1 рд╕े 100 рддрдХ рдЧिрдирдиा
- рд╕ंрдЦ्рдпा рдкрд╣рдЪाрдирдиा (1, 2, 3…)
- рдЫोрдЯे рдЙрджाрд╣рд░рдгों рд╕े рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░ें:
ЁЯСЙ “3 рд╕ेрдм + 2 рд╕ेрдм = ?”
ЁЯСЙ “3 рд╕ेрдм + 2 рд╕ेрдм = ?”
ЁЯФ╣ 2. рдЬोрдб़, рдШрдЯाрд╡, рдЧुрдгा, рднाрдЧ рд╕ीрдЦें:
- рдЙंрдЧрд▓िрдпों, рдЪिрдд्рд░ों, рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдорджрдж рд╕े рдЬोрдб़-рдШрдЯाрд╡
- рддाрд▓िрдХाрдПं (2 рд╕े 10 рддрдХ) рдпाрдж рдХрд░ें
- рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг:
ЁЯСЙ “5 рд░ुрдкрдпे рджिрдП, 2 рд░ुрдкрдпे рдЦрд░्рдЪ рдХिрдП – рдХिрддрдиा рдмрдЪा?”
ЁЯСЙ “5 рд░ुрдкрдпे рджिрдП, 2 рд░ुрдкрдпे рдЦрд░्рдЪ рдХिрдП – рдХिрддрдиा рдмрдЪा?”
ЁЯФ╣ 3. рдШрдб़ी рдФрд░ рд╕рдордп рдкрд╣рдЪाрдиें:
- рдПрдиाрд▓ॉрдЧ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдШрдб़ी рдкрдв़рдиा
- рджिрди, рд╕рдк्рддाрд╣, рдорд╣ीрдиों рдХी рдЧрдгрдиा
ЁЯФ╣ 4. рдкैрд╕े рдХा рд╣िрд╕ाрдм рд╕िрдЦाрдПं:
- рд░ुрдкрдпे-рдкैрд╕े рдЧिрдирдиा
- рдиोрдЯ рдФрд░ рд╕िрдХ्рдХे рдкрд╣рдЪाрдирдиा
- рдмाрдЬाрд░ рд╕े рд╕ाрдоाрди рдЦрд░ीрджрдиे рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг
ЁЯФ╣ 5. рдоाрдк рдФрд░ рдЖрдХृрддिрдпों рд╕े рдкрд░िрдЪрдп:
- рд▓ंрдмाрдИ (cm, m), рд╡рдЬрди (kg), рддрд░рд▓ (litre)
- рдЖрдХृрддिрдпाँ: рдд्рд░िрднुрдЬ, рд╡рд░्рдЧ, рд╡ृрдд्рдд
- рд░ेрдЦा рдЦींрдЪрдиा рдФрд░ рд╕рдордЭрдиा
ЁЯОп рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХैрд╕े рдХрд░ें?
- рд░ोрдЬ़ 10 рдоिрдирдЯ рдоाрдирд╕िрдХ рдЧрдгрдиा рдХрд░ें (Mental Math)
- Flashcards рдмрдиाрдПं (рд╕ंрдЦ्рдпा, рдЧुрдгा, рд╡िрднाрдЬрди)
- рдЧेрдо्рд╕ рдФрд░ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдРрдк्рд╕ рдХी рдорджрдж рд▓ें рдЬैрд╕े:
ЁЯСЙ BYJU’S, MathKids, Learn Math Fast
ЁЯСЙ BYJU’S, MathKids, Learn Math Fast
ЁЯзСЁЯПл рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд▓िрдП рд╕ुрдЭाрд╡:
- рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдбрд░ाрдПं рдирд╣ीं, рд╕рдордЭाрдПं।
- рдЧрдгिрдд рдХो рдЦेрд▓, рдХрд╣ाрдиिрдпों рдФрд░ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рд╕े рдЬोрдб़ें।
- рд╣рд░ рд░ोрдЬ़ рдеोрдб़ी-рдеोрдб़ी рдк्рд░ैрдХ्рдЯिрд╕ рдХрд░ाрдПं।
рдЧрдгिрдд рд╕ीрдЦрдиा рдПрдХ рдпाрдд्рд░ा рд╣ै, рдоंрдЬ़िрд▓ рдирд╣ीं।
рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЖрд╕ाрди рд╕े рдХрд░ें, рд░ोрдЬ़ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░ें рдФрд░ рдЧрдгिрдд рдХो рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬोрдб़ें – рддो рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рдордЬेрджाрд░ рдмрди рдЬाрдПрдЧा।
рдЧрдгिрдд рд╕िрд░्рдл рдХिрддाрдм рдХा рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं рд╣ै, рдпрд╣ рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рддрд░्рдХрд╢рдХ्рддि рд╣ै।
рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдХрджрдоों рд╕े рдХрд░ें – рдФрд░ рджेрдЦें рдХैрд╕े рдЧрдгिрдд рдЖрдкрдХा рдоिрдд्рд░ рдмрди рдЬाрддा рд╣ै।
ЁЯУП рдЧрдгिрдд рдХी рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдХ्рдпा рд╣ैं? | рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЧрдгिрддीрдп рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ
рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдХрднी рд╕ोрдЪा рд╣ै рдХि рдЬрдм рд╣рдо рдХрд╣рддे рд╣ैं – 5 рдХिрд▓ो, 2 рд▓ीрдЯрд░, 3 рдШंрдЯे рдпा 100 рд░ुрдкрдпे – рддो рдпे рд╕рднी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрдЦ्рдпा + рдЗрдХाрдИ рд╣ोрддी рд╣ैं?
рдЧрдгिрдд рдоें рдЗрдХाрдИ (Unit) рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै – рдХिрд╕ी рдЪीрдЬ़ рдХो рдоाрдкрдиे рдХा рдоाрдирдХ рддрд░ीрдХा।
рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рд╣рдо рдЬाрдиेंрдЧे рдХि рдЧрдгिрдд рдоें рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рдЗрдХाрдЗрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЙрдирдХा рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдХ्рдпा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоें рдЙрди्рд╣ें рдХ्рдпों рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣िрдП।
ЁЯУШ рдЧрдгिрдд рдХी рдЗрдХाрдИ рдХ्рдпा рд╣ोрддी рд╣ै?
рдЗрдХाрдИ (Unit) рд╡рд╣ рдоाрдк рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╣рдо рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХी рд▓ंрдмाрдИ, рд╡рдЬрди, рд╕рдордп, рддाрдкрдоाрди, рдоाрдд्рд░ा рдЖрджि рдХो рддрдп, рдЧिрдирдиे рдФрд░ рддुрд▓рдиा рдХрд░рдиे рд▓ाрдпрдХ рдмрдиाрддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
- 5 рдХिрд▓ो рдЖрдЯा
- 3 рдоीрдЯрд░ рдХрдкрдб़ा
- 2 рдШंрдЯे рдХी рдкрдв़ाрдИ
рдпрд╣ाँ рдкрд░ "рдХिрд▓ो", "рдоीрдЯрд░" рдФрд░ "рдШंрдЯा" — рддीрдиों рдЗрдХाрдЗрдпाँ рд╣ैं।
ЁЯУЪ рдЧрдгिрдд рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдЗрдХाрдЗрдпाँ (рдЯेрдмрд▓ рд╕рд╣िрдд)
| ЁЯУМ рдоाрдк рдХा рдк्рд░рдХाрд░ | ЁЯФ╕ рдЗрдХाрдИ рдХा рдиाрдо | ЁЯФ╣ рд░ूрдкांрддрд░рдг рдпा рдЙрдкрдпोрдЧ |
|---|---|---|
| рд▓ंрдмाрдИ (Length) | рдоिрдоी, рд╕े.рдоी., рдоीрдЯрд░, рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ | 1 km = 1000 m |
| рд╡рдЬрди (Weight) | рдЧ्рд░ाрдо, рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо, рдЯрди | 1 kg = 1000 g |
| рд╕рдордп (Time) | рд╕ेрдХंрдб, рдоिрдирдЯ, рдШंрдЯा, рджिрди | 1 hr = 60 min |
| рддрд░рд▓ рдоाрдк (Liquid) | рдоिрд▓ीрд▓ीрдЯрд░, рд▓ीрдЯрд░ | 1 L = 1000 ml |
| рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ (Area) | рд╡рд░्рдЧ рд╕े.рдоी., рд╡рд░्рдЧ рдоीрдЯрд░, рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░ | 1 hectare = 10000 m² |
| рдЖрдпрддрди (Volume) | рдШрди рд╕े.рдоी., рдШрди рдоीрдЯрд░, рд▓ीрдЯрд░ | 1 m³ = 1000 L |
| рдоुрдж्рд░ा (Money) | рд░ुрдкрдпा, рдкैрд╕ा | 1 ₹ = 100 рдкैрд╕े |
| рддाрдкрдоाрди (Temperature) | рдбिрдЧ्рд░ी рд╕ेрд▓्рд╕िрдпрд╕ (°C), рдлाрд░ेрдирд╣ाрдЗрдЯ (°F), рдХेрд▓्рд╡िрди (K) | рд╕ाрдоाрди्рдп рддाрдкрдоाрди ≈ 37°C |
| рдЧрддि (Speed) | рдоीрдЯрд░/рд╕ेрдХंрдб, рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░/рдШंрдЯा | рдЧाрдб़ी рдХी рдЧрддि = km/hr |
ЁЯЫН️ рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ
| рдЙрджाрд╣рд░рдг | рдЗрдХाрдИ | рдХрд╣ां рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै |
|---|---|---|
| рд╕рдм्рдЬ़ी рдЦрд░ीрджрддे рд╣ैं | рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо (kg) | рд╡рдЬрди рдоाрдкрдиे рдоें |
| рджूрдз рдоंрдЧाрддे рд╣ैं | рд▓ीрдЯрд░ (L) | рддрд░рд▓ рдоाрдкрдиे рдоें |
| рдЬрдоीрди рдХी рдиाрдк | рд╡рд░्рдЧ рдоीрдЯрд░ (m²), рдПрдХрдб़ | рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдоाрдкрдиे рдоें |
| рд╕рдордп | рдоिрдирдЯ, рдШंрдЯा | рд╕्рдХूрд▓, рдСрдлिрд╕, рдкрд░ीрдХ्рд╖ा |
| рдХрдкрдб़ा | рдоीрдЯрд░ | рджुрдХाрди рдкрд░ рдоाрдкрдиे рдоें |
| рдмिрдЬрд▓ी рдмिрд▓ | рдпूрдиिрдЯ (kWh) | рдКрд░्рдЬा рдоाрдк рдоें |
| рдмैंрдХिंрдЧ | рд░ुрдкрдпे (₹) | рдоुрдж्рд░ा рдХे рд▓ेрди-рджेрди рдоें |
ЁЯза рдЗрдХाрдИ рдХ्рдпों рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै?
- рд╕рдЯीрдХрддा рд▓ाрддी рд╣ै
- рддुрд▓рдиा рд╕ंрднрд╡ рдмрдиाрддी рд╣ै
- рдЧрд▓рддी рд╕े рдмрдЪाрддी рд╣ै
- рдХोрдИ рднी рдоाрдк рдЗрдХाрдИ рдХे рдмिрдиा рдЕрдзूрд░ी рд╣ै
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рд╕िрд░्рдл "10" рдХрд╣рдиे рд╕े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдкрддा — 10 рдХिрд▓ो, 10 рд░ुрдкрдпे рдпा 10 рдоिрдирдЯ?
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рд╕िрд░्рдл "10" рдХрд╣рдиे рд╕े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдкрддा — 10 рдХिрд▓ो, 10 рд░ुрдкрдпे рдпा 10 рдоिрдирдЯ?
ЁЯУМ рдЧрдгिрдд рдХी рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдЬीрд╡рди рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЬрд░ूрд░ी рд╣ैं।
рдЪाрд╣े рд╣рдо рдХुрдЫ рдЦрд░ीрджें, рдиाрдкें, рд╕рдордп рджेрдЦें, рдпाрдд्рд░ा рдХрд░ें рдпा рдкैрд╕े рдЧिрдиें — рд╣рдоें рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдпрд╣ рдЬ्рдЮाрди рди рдХेрд╡рд▓ рдЫाрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдмрд▓्рдХि рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЖрдЬीрд╡рди рдХाрдо рдЖрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै।
рдЧрдгिрдд рддрднी рдЖрд╕ाрди рдФрд░ рдЙрдкрдпोрдЧी рдмрдирддा рд╣ै рдЬрдм рд╣рдо рдЙрд╕े рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬोрдб़рдХрд░ рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं।
рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдЧрдгिрдд рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХे рдмीрдЪ рдХा рдкुрд▓ рд╣ैं – рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрди्рд╣ें рд╕рдордЭрдиा рдФрд░ рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рд╕ीрдЦिрдП।
"рдЖрдзुрдиिрдХ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдХ्рдпा рд╣ैं?"
рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рдЖрдЬ рдХे рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рдпुрдЧ рдоें рд╣рд░ рдЫाрдд्рд░, рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдФрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддा рдХे рд▓िрдП рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рд╣рдо рд╕рднी рдоोрдмाрдЗрд▓, рдХंрдк्рдпूрдЯрд░, рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ, рдбेрдЯा, рдФрд░ рдХ्рд▓ाрдЙрдб рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।
✅ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЙрдд्рддрд░:
рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХाрдЗрдпाँ рд╡े рдоाрдирдХ рд╣ैं рдЬिрдирд╕े рд╣рдо рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдФрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдбेрдЯा (рдЬाрдирдХाрд░ी) рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХो рдоाрдкрддे рд╣ैं।
рдЬैрд╕े: рдмाрдЗрдЯ, рдХिрд▓ोрдмाрдЗрдЯ (KB), рдоेрдЧाрдмाрдЗрдЯ (MB), рдЧीрдЧाрдмाрдЗрдЯ (GB), рдЯेрд░ाрдмाрдЗрдЯ (TB) рдЖрджि।
ЁЯТ╗ рдЖрдзुрдиिрдХ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдХ्рдпा рд╣ैं? | рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдФрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдбेрдЯा рдоाрдкрдиे рдХे рдкैрдоाрдиे
рдЬрдм рднी рд╣рдо рдоोрдмाрдЗрд▓ рдбेрдЯा рдЦрд░ीрджрддे рд╣ैं, рдлोрдЯो рд╕ेрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╡ीрдбिрдпो рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░рддे рд╣ैं рдпा рдХोрдИ рдРрдк рдЗंрд╕्рдЯॉрд▓ рдХрд░рддे рд╣ैं – рдПрдХ рдЪीрдЬ़ рд╣рдоेрд╢ा рджिрдЦрддी рд╣ै: MB, GB рдпा TB।
рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдХрднी рд╕ोрдЪा рд╣ै рдХि рдпे рд╢рдм्рдж рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं?
рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рд╣рдо рдЬाрдиेंрдЧे рдХि рдбिрдЬिрдЯрд▓ рджुрдиिрдпा рдоें рдбाрдЯा рдХो рдоाрдкрдиे рдХी рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдХ्рдпा рд╣ोрддी рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХा рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдХ्рдпा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ै।
ЁЯТ╛ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдХ्рдпा рд╣ोрддी рд╣ैं?
рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдФрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдоें рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЬाрдирдХाрд░ी (data) рдХी рдоाрдк рдХी рдЗрдХाрдЗрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं।
рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдбेрдЯा 0 рдФрд░ 1 (рдмिрдЯ्рд╕) рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдФрд░ рдЗрди्рд╣ीं рдмिрдЯ्рд╕ рдХो рдЬोрдб़рдХрд░ рдмрдб़ी рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдмрдирддी рд╣ैं।
ЁЯУК рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХाрдЗрдпों рдХी рд╢्рд░ेрдгी (рдХ्рд░рдоाрдиुрд╕ाрд░):
| рдЗрдХाрдИ | рдиाрдо | рдоाрди (Value) |
|---|---|---|
| 1️⃣ | рдмिрдЯ (Bit) | 0 рдпा 1 (рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рдЗрдХाрдИ) |
| 2️⃣ | рдмाрдЗрдЯ (Byte) | 1 рдмाрдЗрдЯ = 8 рдмिрдЯ |
| 3️⃣ | KB (рдХिрд▓ोрдмाрдЗрдЯ) | 1 KB = 1024 рдмाрдЗрдЯ |
| 4️⃣ | MB (рдоेрдЧाрдмाрдЗрдЯ) | 1 MB = 1024 KB |
| 5️⃣ | GB (рдЧीрдЧाрдмाрдЗрдЯ) | 1 GB = 1024 MB |
| 6️⃣ | TB (рдЯेрд░ाрдмाрдЗрдЯ) | 1 TB = 1024 GB |
| 7️⃣ | PB (рдкेрдмीрдмाрдЗрдЯ) | 1 PB = 1024 TB |
ЁЯУ▒ рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЗрди рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ:
| рдЧрддिрд╡िрдзि | рдбेрдЯा рдЗрдХाрдИ | рдЙрджाрд╣рд░рдг |
|---|---|---|
| рдПрдХ рдлोрдЯो | KB рд╕े MB | рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлोрдЯो ≈ 500 KB |
| рдПрдХ рдЧाрдиा | MB | MP3 ≈ 3-5 MB |
| рдПрдХ рд╡ीрдбिрдпो | MB рд╕े GB | HD рдоूрд╡ी ≈ 700 MB – 2 GB |
| рдоोрдмाрдЗрд▓ рдбेрдЯा | GB | рдк्рд▓ाрди: 2 GB/Day |
| рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ | GB, TB | 1 TB = 1000 GB рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ |
| рдХ्рд▓ाрдЙрдб рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ | GB рд╕े TB | Google Drive: 15 GB рдл्рд░ी |
ЁЯМР рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा рдорд╣рдд्рд╡:
- рдлाрдЗрд▓ों рдХा рдЖрдХाрд░ рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै
- рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рд╕्рдкीрдб рдФрд░ рдбेрдЯा рдЦрдкрдд рдЬाрдирдиे рдоें
- рдоोрдмाрдЗрд▓ рдк्рд▓ाрди рдФрд░ рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ рд╕рд╣ी рдЪुрдирдиे рдоें
- рдХंрдк्рдпूрдЯрд░, рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ, рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдоाрдкрдиे рдоें
ЁЯТб рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рдЕрдЧрд░ рдХिрд╕ी рдоोрдмाрдЗрд▓ рдоें 128 GB рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ рд╣ै, рддो рдЖрдк рдЙрд╕рдоें рд▓рдЧрднрдЧ:
- 25,000 рдЧाрдиे
- 50,000 рдлोрдЯो
- рдпा 100 HD рд╡ीрдбिрдпो рд╕्рдЯोрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдЕрдЧрд░ рдХिрд╕ी рдоोрдмाрдЗрд▓ рдоें 128 GB рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ рд╣ै, рддो рдЖрдк рдЙрд╕рдоें рд▓рдЧрднрдЧ:
- 25,000 рдЧाрдиे
- 50,000 рдлोрдЯो
- рдпा 100 HD рд╡ीрдбिрдпो рд╕्рдЯोрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
ЁЯза рдХुрдЫ рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХाрдЗрдпाँ:
| рдЗрдХाрдИ | рдЙрдкрдпोрдЧ |
|---|---|
| Mbps (Megabit per second) | рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХी рд╕्рдкीрдб рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП |
| DPI (Dots Per Inch) | рд╕्рдХ्рд░ीрди рдпा рдк्рд░िंрдЯрд░ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा |
| GHz (Gigahertz) | рдк्рд░ोрд╕ेрд╕рд░ рдХी рд╕्рдкीрдб |
| Pixel | рд╕्рдХ्рд░ीрди рдХी рд░ेрдЬ़ोрд▓्рдпूрд╢рди рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП |
ЁЯУМрдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдЖрдЬ рдХे рдпुрдЧ рдоें рд╣рдоाрд░ी рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕рдордЭ рдХा рдоूрд▓ рдЖрдзाрд░ рд╣ैं।
рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рдЗрди рдЗрдХाрдЗрдпों рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиा рдФрд░ рд╕рдордЭрдиा рд╕ीрдЦ рд▓ें, рддो рд╣рдо рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рдХा рдмेрд╣рддрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рдкाрдПँрдЧे।
рдЖрдЬ рдХे рдпुрдЧ рдоें рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рдЙрддрдиी рд╣ी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдЬिрддрдиी рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा।
рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоें рдмाрдЗрдЯ рд╕े рдЯेрд░ाрдмाрдЗрдЯ рддрдХ рдХी рджुрдиिрдпा рдХो рд╕рдордЭрдиा рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕िрдЦाрдиा рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै।
рдпрджि рд╣рдо рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕े рд╣ी рдЧрдгिрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рдЧिрдирддी рдХो рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬोрдб़рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ें, рддो рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рдЙрди्рд╣ें рдбрд░ाрдиे рд╡ाрд▓ा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ोрдЪрдиे рдФрд░ рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЬ़рд░िрдпा рдмрди рдЬाрдПрдЧा।
рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рдХेрд╡рд▓ рдЧिрдирдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдирд╣ीं рд╣ैं, рдпे рдоाрдирд╡ рд╕ोрдЪ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЖрдзाрд░рд╢िрд▓ा рд╣ैं।
рднाрд░рдд рдиे рд╢ूрди्рдп рдФрд░ рджрд╢рдорд▓рд╡ рдк्рд░рдгाрд▓ी рджेрдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХो рдЧрдгिрдд рдХा рдРрд╕ा рддोрд╣рдлा рджिрдпा, рдЬिрд╕рдиे рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рдЧрдгрдиा рдХी рджुрдиिрдпा рдмрджрд▓ рджी।
✍️ рд▓ेрдЦрдХ рдХा рд╕ंрджेрд╢
рдЖрдЬ рдЬрдм рд╣рдо рдмрдЪ्рдЪों рдХो 1, 2, 3 рд╕िрдЦाрддे рд╣ैं, рддो рд╣рдо рдПрдХ рдорд╣ाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд╣рдоें рдЧрд░्рд╡ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рднाрд░рдд рдЧрдгिрдд рдФрд░ рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХी рдЬрдирдиी рд░рд╣ा рд╣ै।
"1 рд╕े 9 рддрдХ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рдХिрд╕рдиे рджीं?"
рдЗрд╕рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдЧрд░्рд╡ рдХी рдмाрдд рднी рд╣ै।
| рд▓ेрдЦрдХ: рднूрдкेंрдж्рд░ рджाрд╣िрдпा | ||
|---|---|---|
рдм्рд▓ॉрдЧ: dahiyabhupend.blogspot.com

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ